Roze Olifant nr 5

Waarom zorg geen productie kan zijn

Over marktwerking, de verkeerde prikkel, en waarom het huis een nieuw fundament nodig heeft

Een grote fout die is gemaakt, is dat we de zorg hebben overgelaten aan marktwerking. We zijn zorg gaan organiseren alsof mensen producten zijn. Van patiënt naar cliënt, terwijl het hier in werkelijkheid gaat over ervaringsdragers: mensen met ervaringen die niet te dragen waren — anders klop je niet aan bij de GGZ.

Productie draait om schaal, snelheid en voorspelbare output. Zorg draait om mensen. Om context. Om relatie. Om tijd kunnen nemen. Soms betekent dat helpen met verhuizen, een lange wandeling maken, of samen iets doen wat vertrouwen opbouwt.

We weten dit al lang: de relatie en het vertrouwen zijn belangrijker dan de behandeling zelf. Elke behandeling kan pas werken als de relatie klopt.

Een huis dat scheef staat

De problemen in de GGZ worden vaak gezien als scheuren in de muren. We reageren met weer een werkgroep, een overleg, of de implementatie van een nieuwe methodiek. En het huis blijft verzakken. De wachtlijsten groeien. Professionals en bestuurders doen hun uiterste best. Het voelt alsof niemand meer weet hoe we uit dit moeras moeten komen. We zakken steeds dieper het drijfzand in.

Er is geen scheur meer in de muur. De palen onder het huis lijden aan paalrot. De fundering is scheef gezakt.

Dan maakt het niet uit hoe goed je schildert. Dan maakt het niet uit hoe hard professionals werken. Het huis zakt verder.

Een huis wordt gebouwd op meerdere palen: financiering, diagnostiek, organisatie, proces, taal, cultuur en professionele identiteit. Eerlijk gezegd is het geheel zo scheef gegroeid dat oplappen niet meer werkt. De conclusie van de aannemer is helder: er moet een nieuw huis worden gebouwd.

De verkeerde prikkel

De huidige financiering beloont:

Dat is geen moreel falen van mensen. Dat is rationeel gedrag binnen een verkeerd ontworpen systeem. Er wonen goede mensen in dit huis — alleen het huis staat scheef.

In zo'n systeem gebeurt iets voorspelbaars:

Het is dan ook niet vreemd dat het personeelstekort blijft groeien. Zonder koerswijziging wordt dit tekort structureel.

Goede initiatieven zijn niet genoeg

Ja, er zijn goede initiatieven. Ja, er zijn bevlogen professionals. Maar zolang de onderliggende financieringslogica hetzelfde blijft, zijn die initiatieven:

Ze passen niet in het classificatiesysteem en dus niet in de financieringslogica. Wat niet te coderen is, wordt niet vergoed.

Scheuren repareren lost het probleem niet op

Meer productie en meer controle leiden niet tot meer herstel of werkplezier. Integendeel.

Het leidt tot:

Wat als dit geen teken is van te weinig zorg, maar van te veel verkeerde zorg?

Een nieuw huis bouwen

De enige rationele stap is het bouwen van een nieuw huis. Eerst bepalen hoeveel palen nodig zijn, en daarna een solide fundament leggen. Niet oplappen, maar stoppen met wat niet werkt.

Dat betekent:

Het vertrouwen dat professionals naar beste kunnen, met eer en geweten, hun werk doen.

Het paradoxale effect: de zorg wordt menselijker én goedkoper.

Niet door harder te werken, maar door minder verkeerd werk te doen.

Professionals krijgen hun vak terug

Misschien wel het belangrijkste effect: professionals kunnen weer doen waarvoor ze ooit dit werk zijn begonnen.

Mensen helpen, omdat dat klopt.

Minder morele stress. Minder burn-out. Minder uitstroom. Meer aanwas. Meer vakmanschap. Meer menselijkheid. Meer voldoening. Meer zingeving.

Dat vraagt geen nieuw verfje. Dat vraagt een ander ontwerp.

Geen aanval, maar herstel

Dit is geen aanval op de zorg. Dit is geen aanval op mensen. Dit is een correctie van de denkfout dat de markt alles wel zou oplossen.

Mensen zijn geen producten. Herstel is geen output. En lijden laat zich niet plannen in kwartieren.

Zolang we zorg blijven organiseren als productie, blijven we mensen beschadigen in naam van efficiëntie.

Wie werkelijk wil dat de zorg betaalbaar én menselijk blijft, moet durven erkennen: het huis heeft een nieuw fundament nodig.

De eerste heipaal: financiering

1. Het probleem van het huidige systeem

De GGZ wordt gefinancierd via het DBC-systeem. Dat betekent:

Het systeem beloont ziekte, niet herstel. Het beloont tijd, niet effectiviteit. Het beloont labels, niet logica. Het gaat uit van controle in plaats van vertrouwen.

Dit is geen goede zorg. Dit is boekhouding met mensen erin.

2. Waarom deze heipaal structureel problemen veroorzaakt

DBC-financiering leidt voorspelbaar tot:

Diagnose-inflatie
Meer labels = meer geld → het systeem stuurt op stoornissen.

Productiedruk
Professionals schrijven minuten in plaats van mensen te helpen.

Fragmentatie
Intake → behandeling → evaluatie → herbehandeling → terugval. Niemand draagt het geheel.

Wachttijden
Capaciteit wordt gestuurd door verzekeringsplafonds, niet door noodzaak.

Niet-passende zorg
Zonder passende code geen behandeling, ook als de problematiek evident is.

Kort gezegd: het financieringssysteem creëert precies de problemen die het zegt te bestrijden.

3. Een alternatief uitgangspunt: financiering op coherentie

De waarde die zorg toevoegt is geen label, geen protocol en geen tijd.

De waarde is coherentieherstel: het terugbrengen van stabiliteit, richting en draagkracht in een menselijk ecosysteem.

Financiering kan daarom worden gebaseerd op:

Dit richt zich op systeemgedrag in plaats van symptoomscores en is daardoor kwantificeerbaar, voorspelbaar en schaalbaar.

4. Hoe financiering op coherentie eruit kan zien

Start: coherentie-inschatting
Bepalen van stabiliteit, richting en draagkracht van de sociale en maatschappelijke context als beginwaarde.

Trajectfinanciering
Niet: minuten per consult. Wel: één samenhangend traject voor een afgebakende periode.

Resultaatmeting op systeemniveau
Geen symptoomlijstjes, maar vragen als:

Betaling op effect, niet op tijd
Als coherentie toeneemt, is minder zorg nodig. Dat verlaagt structureel de kosten.

5. Wat dit betekent

6. Wat dit betekent voor professionals

Zorg wordt weer zorg zoals het bedoeld is.

7. Wat dit betekent voor ervaringsdragers

8. Waarom deze veranderingen noodzakelijk zijn

Het huidige systeem loopt vast:

Financiering op coherentie leidt tot:

Het is goedkoper én logischer.

Dus: durven we terug naar de tekentafel?